Kako su Srbi izgubili narod, a dobili krivicu?

Na društvenim mrežama ovih dana ponovo kruži jedna geografska i demografska karta koja, bez ijedne izgovorene riječi, ogoljava svu tragediju srpskog naroda u posljednjih stotinu i kusur godina. To je uporedni prikaz Balkana iz 1910. godine i danas. Za svakoga ko želi da gleda otvorenih očiju, ta karta je presuda lažima kojima nas zasipaju decenijama. Za one druge, ona je neprijatan podsjetnik na istinu koju sistematski pokušavaju da sahrane pod naslagama prigodno skrpljenih političkih narativa.

Ako pažljivo pogledate podatke iz 1910. godine, vidjećete da je srpski narod bio dominantna većina na prostorima današnje Bosne i Hercegovine, Kninske i Vojne Krajine, te Kosova i Metohije. Danas, to više od vijeka kasnije, slika je dramatično, gotovo jezivo drugačija. U Krajini Srba gotovo da nema, jer su u Hrvatskoj svedeni na statističku grešku. Na Kosovu i Metohiji, kolijevci naše državnosti, preostali srpski narod živi u svojevrsnim getima pod konstantnim terorom. U Bosni i Hercegovini Srbi su opstali i preživjeli samo zahvaljujući Republici Srpskoj, ali su na nivou cijele zemlje izgubili status najbrojnijeg naroda u korist muslimana, odnosno današnjih Bošnjaka.

Ovdje dolazimo do najvećeg paradoksa moderne istorije. Za sve sukobe, ratove i lomove tokom surovog dvadesetog vijeka, srpski narod je optužen za agresiju, etničko čišćenje i genocid. Postavlja se logično ljudsko pitanje: kako je moguće da je narod koji je dežurni krivac za sve ratne strahote na kraju desetkovan, protjeran i izbrisan sa svojih vjekovnih ognjišta? Kako to da su navodne žrtve očistile teritoriju od navodnih agresora?

Da bismo uopšte mogli razgovarati na ovom nivou, moramo odbaciti svaki uski navijački pristup istoriji. Ovdje nije riječ o negiranju bilo čijih žrtava, niti o bježanju od surove istine da je među Srbima bilo zločina i zločinaca. Srpska nacionalna istorija pamti i svoje najtamnije stranice, pa i one u kojima je srpska ruka, kroz ideološke ili interesne podjele, surovo ustajala i na srpsku ruku. Isto tako, ukazivanje na ove procese ne znači poništavanje ili negiranje tuđe istorije i prava drugih naroda na njihov identitet. Međutim, intelektualno poštenje zahtijeva da se suočimo sa prostom fizičkom i matematičkom činjenicom na terenu – narod koji je unaprijed proglašen apsolutnim krivcem i dežurnim dželatom, na kraju je završio kao najveća žrtva ovog krvavog prostora.

Upravo je propagandna konstruisana ideja o „velikosrpskoj agresiji“ poslužila kao savršen geopolitički paravan. Ta manrra nije kreirana da bi se uspostavila istorijska pravda, već je sistematski iskorištena kao moralni alibi pod kojim je nad Srbima proveden temeljan, gotovo hirurški precizan egzodus, odnosno genocid. Kada jedan narod u javnom narativu unaprijed demonizujete i proglasite agresorom na zemlji na kojoj je vjekovima rađao i umirao, tada svako nasilje nad njim postaje dopušteno, a njegovo protjerivanje se prikazuje kao nužan čin samoodbrane. Tako je stvoren apsurd u kojem se sistematsko čišćenje Srba sa njihovih vjekovnih teritorija tokom cijelog dvadesetog vijeka legitimizovalo borbom protiv zamišljene srpske hegemonije.

Uporedo sa fizičkim zatiranjem, traje i ono identitetsko. Svjedoci smo zanimljivog psihološkog fenomena gdje pripadnici novokomponovanih nacija u našem okruženju Srbima često spočitavaju kako su „poturice“, koristeći jeftine i naučno potpuno neutemeljene teze o nekakvim „turskim genima“ kao posljedici viševjekovnog ropstva pod Osmanlijama. To je klasičan primjer autoprojekcije i liječenja sopstvenih frustracija. Istorija, naime, vrlo precizno pamti ko je zapravo mijenjao vjeru za večeru. Srbi dobro znaju svoje pretke koji su gladovali, trpjeli kuluk, ginuli na kocu i konopcu, ali nisu dali svoju vjeru, svoje ime i svoju krsnu slavu.

Nasuprot tome, oni koji danas najglasnije Srbima spočitavaju ropstvo, potomci su onih koji su požurili da prigrle vjeru i običaje okupatora kako bi sačuvali begovluke, imanja i privilegije. Biti vazal i sluga svakom carstvu koje prođe ovim prostorima – od otomanskog, preko austrougarskog, pa do trećerajhovskog – postao je njihov istorijski kontinuitet. I danas, kada pokušavaju sebe predstaviti kao „autohtono“ stanovništvo Balkana, a Srbe svesti na došljake, oni zapravo pokušavaju da potisnu svijest o sopstvenom konvertitstvu.

U pozadini ovog demografskog sunovrata odvija se daleko perfidniji proces – bitka za prisvajanje istorijskog prava. Kada jedan narod, poput srpskog, u svom temelju ima spomenike pismenosti poput Miroslavljevog jevanđelja, on nema potrebu da bilo kome dokazuje svoju vjekovnu utemeljenost. Taj veličanstveni rukopis iz 12. vijeka nije samo remek-djelo srednjovjekovne kaligrafije već neoboriv, materijalni dokaz visoke kulturne i državotvorne zrelosti srpskog naroda u vrijeme kada su mnoge današnje nacije bile tek daleka budućnost. Posjedovanje takvih civilizacijskih stubova pruža istorijsko utemeljenje koje se ne može izbrisati nikakvim političkim dekretima.

Upravo u toj činjenici leži izvorište frustracije naših susjeda. Nemajući u sopstvenom istorijskom prtljagu spomenike slične snage i starosti koji bi opravdali njihove novoproglašene državotvorne narative, oni su suočeni sa zabrinjavajućom prazninom. Kako se nacionalni identitet ne može trajno graditi na mitovima bez pokrića, jedini preostali put jeste posezanje za srpskom riznicom i rebrendiranje tuđeg nasljeđa.

Tako danas prisustvujemo procesu u kojem se srpska srednjovjekovna pismenost, povelje i duhovna baština sistematski preimenuju i podvode pod apstraktne geografske odrednice kako bi se naknadno popunile praznine u novokomponovanim istorijama. Na Kosovu i Metohiji se srpske kraljevske zadužbine, koje su preživjele vjekove turske okupacije, danas u udžbenicima i međunarodnim institucijama preimenuju u „kosovsko“ ili „vizantijsko“ nasljeđe, sa ciljem da se denacionalizuje prostor. U Crnoj Gori se pak bestidno revidira srpski jezički i duhovni kod, iako je upravo on bio kičmena moždina tamošnje državnosti kroz vijekove.

Ovaj kulturni revizionizam nema za cilj samo da impresionira strane diplomate ili obogati skromne muzejske vitrine novih država. Njegov krajnji cilj je suštinski geopolitički: oduzimanje srpske tapije na ovu zemlju. Ako nas ubijede da naša pismenost, naše crkve i naši vladari zapravo pripadaju drugima, onda se naš demografski nestanak sa početka ove priče prikazuje ne kao tragedija ili izgon, već kao prirodni istorijski ishod.

Dok posmatramo ove dvije demografske karte – onu iz 1910. i onu današnju – moramo shvatiti da se istinska borba za opstanak danas ne vodi samo na fizičkim granicama, već u sferama jezika, pisma i istorijskog pamćenja. Naša obaveza nije da se pravdamo pred falsifikatorima, već da istinu čuvamo kao neprikosnovenu činjenicu. Narod koji olako prepusti svoju duhovnu baštinu i dopusti da mu drugi pišu prošlost, neminovno pristaje na to da ga na nekim budućim demografskim kartama uopšte ne bude.