Šest stvari koje bi trebalo da znate o Berlinskom zidu

Jedan od ključnih simbola Hladnog rata i podjele Evrope, Berlinski zid, probijen je 9. novembra 1989. godine, što je označilo uvod u ujedinjenje Njemačke, oktobra naredne, 1990. godine. Taj događaj pokrenuo je i niz velikih promjena širom srednje i istočne Evrope, uključujući političke lomove i promjene granica.

Ovo je šest stvari koje bi trebalo da znate o Berlinskom zidu.

1. Zid između Zapada i Istoka

Berlinski zid izgrađen je 1961. godine i razdvajao je grad podijeljen između dvije države – Savezne Republike Njemačke, odnosno Zapadne Njemačke, i Njemačke Demokratske Republike, odnosno Istočne Njemačke.

Njegova osnovna svrha bila je da zaustavi odlazak stanovnika Istočne Njemačke na Zapad, prije svega radnika, ali i da spriječi bijeg političkih neistomišljenika.

Ideja o izgradnji zida potekla je od istočnonjemačkog rukovodstva na čelu sa Valterom Ulbrihtom, a plan je odobrio i sovjetski lider Nikita Hruščov.

2. „Staza smrti“ između dvije barijere

Berlinski zid bio je dugačak više od 155 kilometara. U junu 1962. godine počeli su radovi na izgradnji druge, paralelne ograde, a kuće koje su se nalazile između dvije barijere su srušene.

Tako je nastala ničija zemlja, poznata kao „staza smrti“. Njena površina bila je posuta pijeskom kako bi se lakše uočili otisci stopala onih koji su pokušavali da pobjegnu na Zapad.

Prostor nije pružao zaklon, a stražarima na osmatračkim tornjevima omogućavao je nesmetan pregled i otvaranje vatre na one koji su pokušavali da pređu granicu.

3. Četiri faze Berlinskog zida

Posljednja verzija bila je najnaprednija. Izgrađena je od 45.000 ojačanih betonskih dijelova, visokih 3,6 metara i širokih 1,2 metra. Ukupna izgradnja koštala je 16.155.000 istočnonjemačkih maraka.

Vrh zida bio je opremljen glatkim cijevima kako bi se onima koji su pokušavali da ga preskoče dodatno otežao prelazak. Upravo se ova verzija najčešće može vidjeti na fotografijama Berlinskog zida.

4. Kako se prelazilo iz istočnog u zapadni dio grada

Između Istočnog i Zapadnog Berlina postojalo je osam graničnih prelaza, preko kojih su građani mogli da prelaze uz posebne dozvole.

Pravila prelaska zavisila su od državljanstva i statusa putnika. Pojedini prelazi bili su namijenjeni stanovnicima Istočne Njemačke, drugi Zapadnim Nijemcima, stanovnicima Zapadnog Berlina ili državljanima drugih zemalja.

Najpoznatiji granični prelaz bio je Čekpoint Čarli (Checkpoint Charlie), koji je imao poseban status i bio namijenjen prije svega savezničkom osoblju i strancima. Pored njega, postojalo je još nekoliko prelaza između Zapadnog Berlina i ostatka Istočne Njemačke.

5. Kako je došlo do pada Berlinskog zida

Masovne demonstracije protiv vlasti u Istočnoj Njemačkoj počele su u jesen 1989. godine. Dugogodišnji lider te države Erih Honeker podnio je ostavku 18. oktobra, a nekoliko dana kasnije naslijedio ga je Egon Krenc.

Nova vlada odlučila je da građanima Istočnog Berlina omogući da zatraže vize za putovanje u Zapadnu Njemačku. Ministar propagande Istočne Njemačke Ginter Šabovski dobio je zadatak da saopšti tu odluku, ali nije bio u potpunosti upoznat sa njenim detaljima.

Na konferenciji za novinare upitan je kada nova pravila stupaju na snagu. Odgovorio je: „Koliko ja znam, odmah, upravo sada“.

Ta izjava izazvala je neočekivanu reakciju. Desetine hiljada stanovnika Istočnog Berlina čule su Šabovskog i pohrlile ka graničnim prelazima, tražeći da im se omogući ulazak u Zapadni Berlin.

Graničari i vlasti nisu željeli da upotrebe silu, pa su, suočeni sa sve većom masom ljudi, na kraju otvorili prelaze. Građani su počeli da prolaze, u nekim slučajevima i bez provjere dokumenata.

Na drugoj strani dočekali su ih stanovnici Zapadnog Berlina, a susret je prerastao u veliko slavlje. Zbog tih događaja 9. novembar 1989. godine ostao je upamćen kao dan pada Berlinskog zida.

U danima i sedmicama koje su uslijedile, građani su dolazili do zida sa maljevima i čekićima, odnoseći njegove dijelove kao suvenire. Tako su uništeni i dugački dijelovi nekadašnje barijere.

6. Dijelovi Berlinskog zida danas se nalaze širom svijeta

Ostaci Berlinskog zida danas se čuvaju ne samo u Berlinu već i u brojnim gradovima širom svijeta.

Jedan dio nalazi se u Rimu, u vatikanskim vrtovima, u blizini papinog radnog mjesta. Tri velika dijela zida izložena su i na malom trgu u centralnom Seulu. Na njima se nalaze grafiti, a ispred je postavljen plavi medvjed, simbol Berlina.

Državni senat Berlina predao je te dijelove 2015. godine kao spomenik i simbol nade u ponovno ujedinjenje dvije Koreje.

Jedan dio originalnog zida nalazi se i ispred glavne zgrade Evropske komisije, gdje svakodnevno prolaze novinari, političari, službenici i turisti.

U Moskvi je dio Berlinskog zida izložen u dvorištu njemačke škole, gdje služi i kao nastavno sredstvo za časove istorije. Jedan originalni dio, težak 2,4 tone, stigao je čak i do Australije.