Ogromno otkriće u krateru na Marsu nazvanom po opštini u Srpskoj

Značaj otkrića ne leži u povezanosti minerala s dragim kamenjem, već u neobičnim geološkim uslovima potrebnim za njegov nastanak. Otkriće je objavljeno u studiji koju je vodila geohemičarka An Olela iz Nacionalne laboratorije Los Alamos, a objavljeno je u časopisu "Geofizikal Riserč Leters".

Istraživači vjeruju da bi korund mogao da pruži novi uvid u toplotne i hemijske procese koji su se odvijali u oblasti kratera Jezero u dalekoj prošlosti.

Korund je kristalni oblik aluminijum-oksida, a na Zemlji obuhvata dva dobro poznata dragulja - rubin i safir. Međutim, njegovo prisustvo na Marsu ne znači nužno pronalazak velikih ili sjajnih dragulja, jer podaci pokazuju da mineral postoji samo u obliku malih zrna unutar stijena.

Zanimljivo je da su tri stijene – nazvane Hampden River, Kofi Kov i Smits Harbor – bogate mineralom "plagioklasom", koji sadrži aluminijum, prenosi "Blic".

To predstavlja hemijsku zagonetku jer je za formiranje korunda obično potreban materijal bogat aluminijumom, a siromašan silicijumom, dok prisustvo silicijuma omogućava aluminijumu da uđe u strukturu silikatnih minerala poput plagioklasa.

Perseverans je ispitao tri stijene u prvoj polovini 2025. godine, a sve su bile “plutajuće” (aluvijalne/premještene), što znači da više nisu bile vezane za izvornu stijenu na kojoj su nastale i da su se možda premjestile s druge lokacije.

Laser otkriva skriveni metal

Sonda je uspjela da identifikuje korund koristeći tehniku koja se oslanja na mjerenje luminiscencije koju proizvode minerali nakon što ih pobudi laser, putem instrumenta Superkam na sondi.

Kada se laser usmjeri na metal, njegovi atomi se pobuđuju i emituju karakterističnu svjetlost kada se vrate u svoje osnovno stanje. Instrument je zabilježio dva različita signala na talasnim dužinama od 692,7 i 694,1 nanometara, koje su karakteristične za emisiju hroma kada zamjenjuje pojedine atome aluminijuma unutar korunda. Istraživači su uporedili mjerenja s Marsa sa spektrima zemaljskih uzoraka rubina, safira i dijaspora, pronalazeći sličnosti koje su potvrdile identifikaciju minerala.

U stijeni Smits Harbor, jedinoj na kojoj je izmjereno trajanje luminiscencije, sjaj je trajao otprilike tri hiljadita dijela sekunde, što odgovara rasponu koji važi i za zemaljski korund.

Krater Jezero mogao bi da bude ključ misterije

Istraživači vjeruju da se najzanimljivije objašnjenje odnosi na istorijat samog kratera Jezero. Nastao je masivnim udarom prije više milijardi godina, a takvi udari mogu generisati ekstremne temperature i pritisak koji može promijeniti minerale prisutne u stijenama.

Korund je prethodno pronađen u meteoritima koji su pogodili Zemlju i Mjesec, pa istraživači sugerišu da je udar koji je stvorio krater Jezero možda stvorio uslove za njegovo formiranje.

Tri stijene pronađene su blizu ivice kratera i pored stijena za koje se vjeruje da su sastavljene od fragmenata koji su razbijeni i ponovo spojeni tokom i nakon udara.

Naučnici, takođe, ne isključuju ulogu vrelih tečnosti. Jezero je u prošlosti doživjelo hidrotermalnu aktivnost, a interakcija fluida sa stenama možda je pomogla u stvaranju okruženja bogatog aluminijumom i siromašnog silicijumom, što su pogodni uslovi za formiranje korunda.

Međutim, porijeklo tri stijene ostaje nepoznato, a mehanizam kojim su minerali nastali ne može se definitivno utvrditi. Istraživači vjeruju da bi pronalazak izvorne stijene iz koje su ovi uzorci potekli bio ključan korak, dok bi povratak uzoraka na Zemlju pružio priliku za precizniju laboratorijsku analizu.

To otkriće još jednom pokazuje da Mars nije samo svijet stijena i prašine, već geološki bogata planeta koja u svojim mineralima čuva tragove sudara, vode i toplote koji se protežu milijardama godina unazad.

Svako zrno minerala koje naučnici pronađu na Marsu moglo bi biti mali dio veće priče, podsjećajući nas da naučno istraživanje ponekad počinje s naizgled običnom stijenom, ali može dovesti do dubljeg razumijevanja istorije cijelog svijeta.