Brazil pred važnim izborima: Lula želi novi mandat, Bolsonaro povratak porodice na vlast

U Brazilu se sutra održavaju opšti izbori, uključujući i predsjedničke, na kojima su među glavnim kandidatima aktuelni predsjednik Luiz Inasio Lula da Silva i senator Flavio Bolsonaro, sin bivšeg predsjednika Žaira Bolsonara.

Na glasačkom listiću za predsjednika nalazi se 13 kandidata, a ukoliko nijedan ne osvoji više od 50 odsto glasova, dvoje prvoplasiranih plasiraće se u drugi krug, koji je zakazan za 25. oktobar.

Lula traži četvrti mandat, Bolsonaro prvi put kandidovan za predsjednika

Lula, koji sa 80 godina spada među najstarije šefove država na svijetu, učestvuje na svojim sedmim predsjedničkim izborima i pokušava da osvoji četvrti, neuzastopni mandat.

Flavio Bolsonaro, koji ima 45 godina, prvi put se kandidovao za predsjednika i nastoji da vrati svoju porodicu na vlast, nakon što je njegov otac bio predsjednik Brazila od 2019. do 2022. godine.

Njih dvojica predstavljaju suprotstavljene dijelove političkog spektra i imaju različite stavove o brojnim pitanjima, od borbe protiv organizovanog kriminala do odnosa najveće latinoameričke zemlje sa administracijom američkog predsjednika Donalda Trampa.

Više od 158 miliona birača

U Brazilu se opšti izbori održavaju svake četiri godine, a glasanje je obavezno za kategorije birača na koje se ta obaveza odnosi. Za neopravdani izostanak predviđene su sankcije.

Prema podacima brazilskog Vrhovnog izbornog suda, za izbore 2026. godine pravo glasa ima 158.765.543 birača.

Osim predsjednika i potpredsjednika, Brazilci biraju:

guvernere i potguvernere;

senatore;

poslanike u Predstavničkom domu;

poslanike u pokrajinskim i distriktnim parlamentima.

Izbori za gradonačelnike i gradske odbornike takođe se održavaju svake četiri godine, ali u drugim izbornim ciklusima.

Birači glasaju elektronskim putem

Gotovo 159 miliona birača koristiće elektronske glasačke mašine, unošenjem brojeva koji odgovaraju kandidatima.

Brazilske vlasti uvele su elektronske glasačke mašine tokom 1990-ih, između ostalog kako bi se smanjio prostor za izborne prevare i nepravilnosti.

Prije uvođenja ovog sistema, tokom lokalnih izbora zabilježeni su slučajevi ubacivanja velikog broja listića u glasačke kutije i krađe kutija, dok su papirni glasački listići često bili falsifikovani, navode brazilske izborne vlasti.

Rezultati se danas objavljuju svega nekoliko časova nakon zatvaranja biračkih mjesta.

Politička polarizacija i bezbjednost

Dvojica glavnih kandidata zastupaju različite pristupe brojnim pitanjima, a među temama koje su obilježile kampanju posebno su se izdvojili kriminal, troškovi života, socijalna politika, zaštita Amazonije i odnosi sa Sjedinjenim Američkim Državama.

Lula je obećao da će obezbijediti da Brazilci imaju korist od eksploatacije rijetkih minerala i drugih prirodnih resursa zemlje, da će štititi prašumu Amazonije i nastaviti sprovođenje svog glavnog programa socijalne pomoći „Bolsa Familija“.

Pitanje kriminala posebno je prisutno u kampanji. Prema izvještajima Asošijeted presa, bezbjednost i organizovani kriminal spadaju među važne teme koje zaokupljaju brazilske birače uoči izbora.

Bolsonaro najavljuje oštriji pristup kriminalu

Pošto je bivšem predsjedniku Žairu Bolsonaru zabranjeno da se kandiduje dok služi kaznu od 27 godina zatvora zbog pokušaja državnog udara, njegov najstariji sin uglavnom je prihvatio konzervativnu političku agendu svog oca, istovremeno nastojeći da koristi umjereniji način komunikacije kako bi privukao i birače iz centra.

Oštra politika u oblasti bezbjednosti predstavlja jedan od stubova njegove kampanje.

On je obećao da će se protiv kriminalnih grupa boriti izgradnjom zatvora maksimalne bezbjednosti po uzoru na one u Salvadoru, kao i da će, po uzoru na administraciju Donalda Trampa, transnacionalne kriminalne grupe označiti kao terorističke organizacije.

Bolsonaro je takođe predlagao snižavanje starosne granice za krivično suđenje prema pravilima za punoljetne osobe na 16 godina.

Amazonija kao jedna od tema izbora

Krčenje prašume Amazonije, koja ima važnu ulogu u usporavanju klimatskih promjena, dostiglo je rekordne nivoe tokom mandata Žaira Bolsonara.

Flavio Bolsonaro je, takođe, negirao klimatske promjene izazvane ljudskim djelovanjem i obavezao se na zaustavljanje ilegalne sječe šuma.

Budućnost politike prema Amazoniji jedno je od pitanja koje je prisutno u predizbornoj kampanji.

Kontroverze koje prate kampanju Flavija Bolsonara

Kampanja Flavija Bolsonara našla se pod pritiskom nakon što je priznao da je prihvatio više miliona dolara od diskreditovanog bankara Danijela Vorkara za produkciju filma o životu njegovog oca.

U vezi sa tim slučajem protiv njega se vodi istraga zbog sumnji na korupciju, pranje novca i utaju poreza.

Odnosi sa Sjedinjenim Američkim Državama

Lula je u više navrata upozoravao Sjedinjene Američke Države da se ne miješaju u izbore u Brazilu.

Administracija Donalda Trampa nije odgovorila na zahtjev agencije da pruži komentar o tome da li pokušava da utiče na izborni proces.

Vašington je prošle godine uveo carine od 50 odsto na robu iz Brazila, navodeći, između ostalog, suđenje Žairu Bolsonaru, Trampovom savezniku.

SAD su početkom ove godine uvele novi paket carina, pozivajući se na, kako je navedeno, nepoštene trgovinske prakse, uprkos tome što SAD imaju trgovinski suficit sa Brazilom.

Najveće brazilske narko-grupe proglašene su stranim terorističkim organizacijama ubrzo nakon posjete senatora Bolsonara Bijeloj kući.

Spor oko elektronskog glasanja

Uoči izbora 2022. godine Žair Bolsonaro je u više navrata, bez dokaza, dovodio u pitanje pouzdanost brazilskog elektronskog izbornog sistema.

Brazilski izborni sistem je, međutim, nastavio da se koristi, a brazilske izborne vlasti navode da su elektronske glasačke mašine uvedene kako bi se povećala efikasnost i smanjile mogućnosti za izborne nepravilnosti.

Lulina politička karijera

Lula je političku karijeru počeo kao sindikalni radnik, a u pojedinim periodima uživao je izuzetno veliku popularnost.

Proveo je više od godinu dana u zatvoru zbog presuda za korupciju, koje su kasnije poništene, prije nego što je 2022. godine osvojio treći, neuzastopni predsjednički mandat.

Tokom aktuelnog mandata njegova podrška je padala, a pitanja kriminala i troškova života izdvojena su kao važne brige birača uoči izbora.

Prvi krug 4. oktobra, drugi 25. oktobra

Prvi krug predsjedničkih izbora u Brazilu održava se 4. oktobra, a ukoliko nijedan kandidat ne osvoji potrebnu većinu, drugi krug biće održan 25. oktobra.

Prema zvaničnom izbornom kalendaru, glasanje u prvom krugu odvija se od 8.00 do 17.00 časova po vremenu Brazilije.

Pored predsjednika, birači će odlučivati i o sastavu Kongresa, guvernerima, senatorima i poslanicima na pokrajinskom i distriktnom nivou.

Izbori u Brazilu predstavljaju jedan od najznačajnijih političkih događaja u Latinskoj Americi ove godine, a pažnja je usmjerena i na unutrašnje teme poput kriminala i troškova života, ali i na odnos Brazila sa SAD i buduću politiku prema Amazoniji.

Lula smanjio prednost uoči prvog kruga

Prema najnovijem istraživanju instituta CNT/MDA, objavljenom uoči prvog kruga predsjedničkih izbora, prednost aktuelnog predsjednika Luiza Inasija Lule da Silve u odnosu na senatora Flavija Bolsonara smanjena je u odnosu na prethodno istraživanje.

Prema anketi, Lula bi u prvom krugu osvojio 43,1 odsto glasova, dok bi Bolsonaro dobio 38 odsto. Iza njih su Augusto Kuri sa 3,2 odsto, Ronaldo Kajado sa tri odsto i Renan Santos sa 1,5 odsto podrške.

U istraživanju sprovedenom 15. septembra, Lula je imao podršku 40,5 odsto ispitanika, Bolsonaro 30,4 odsto, Kuri šest odsto, Kajado tri odsto, a Santos 2,7 odsto.

Ako se posmatraju samo važeći glasovi, odnosno bez ispitanika koji su rekli da će glasački listić ostaviti praznim ili ga poništiti, Lula bi osvojio 47,8 odsto, a Bolsonaro 42,1 odsto.

Ukoliko nijedan kandidat u prvom krugu ne osvoji više od 50 odsto važećih glasova, dvojica kandidata sa najviše glasova plasiraće se u drugi krug, koji je zakazan za 25. oktobar. Zvanični kalendar brazilskog Vrhovnog izbornog suda predviđa da se prvi krug održi 4. oktobra, od 8.00 do 17.00 časova po vremenu Brazilije.

Prema istom istraživanju, u potencijalnom drugom krugu Lula bi osvojio 47,3 odsto, a Flavio Bolsonaro 43,1 odsto glasova. U prethodnom istraživanju Lula je imao 47,3 odsto, a Bolsonaro 40 odsto podrške.

Anketa CNT/MDA sprovedena je od 30. septembra do 2. oktobra na uzorku od 2.007 ispitanika, a margina greške iznosi 2,2 procentna poena.

Prvi krug izbora održava se 4. oktobra, dok je eventualni drugi krug zakazan za 25. oktobar. Na izborima se, osim predsjednika i potpredsjednika, biraju i guverneri, senatori, poslanici u Predstavničkom domu i poslanici u pokrajinskim i distriktnim parlamentima.