Usvojena uredba: EU prekida nabavku ruskog gasa od sljedeće godine

Zemlje Evropske unije danas su zvanično usvojile uredbu o postepenom ukidanju uvoza ruskog gasa do 1. januara 2027. godine, čime su stvoreni uslovi da taj plan stupi na snagu. Riječ je o jednoj od ključnih mjera u okviru nastojanja EU da okonča dugogodišnju zavisnost od ruske energije.

Nova pravila predviđaju zabranu uvoza ruskog gasa iz cjevovoda i tečnog prirodnog gasa, a primjena zabrane počinje šest nedjelja nakon stupanja uredbe na snagu, uz prelazne periode za postojeće ugovore. Potpuna zabrana uvoza ruskog tečnog prirodnog gasa stupiće na snagu početkom 2027. godine, dok će zabrana uvoza gasa iz cjevovoda važiti od jeseni iste godine. Prije odobravanja uvoza, zemlje članice biće u obavezi da provjere zemlju porijekla gasa.

Evropski savjet navodi da uredba predstavlja značajnu prekretnicu u ostvarivanju cilja "REPoverEU", odnosno izgradnje snažnijeg, otpornijeg i diverzifikovanijeg energetskog tržišta. Ministar energetike, trgovine i industrije Kipra Majkl Damjanos ocijenio je da se EU tim potezom oslobađa štetne zavisnosti od ruskog gasa i pravi veliki korak ka autonomnoj energetskoj uniji, u duhu solidarnosti i saradnje.

Uredba propisuje i stroge kazne za nepoštovanje novih pravila, koje za pojedince mogu iznositi najmanje 2,5 miliona evra, a za kompanije najmanje 40 miliona evra, odnosno najmanje 3,5 odsto ukupnog godišnjeg prometa na globalnom nivou ili 300 odsto procijenjenog prometa konkretne transakcije.

Do 1. marta ove godine zemlje članice moraju pripremiti nacionalne planove za diverzifikaciju snabdijevanja gasom i identifikovati moguće izazove u zamjeni ruskog gasa. Kompanije će biti obavezne da obavijeste nadležne organe i Evropsku komisiju o svim preostalim ugovorima sa Rusijom, dok će zemlje koje još uvoze rusku naftu takođe morati dostaviti planove diverzifikacije. U slučaju proglašene vanredne situacije i ozbiljnog ugrožavanja bezbjednosti snabdijevanja, Evropska komisija može suspendovati zabranu uvoza na period do četiri nedjelje.

Uredba će biti objavljena u Službenom glasniku Evropske unije, a stupiće na snagu dan nakon objavljivanja i direktno će se primjenjivati u svim državama članicama. Evropski savjet je najavio i da Evropska komisija planira da do kraja 2027. godine predloži zakon o postepenom ukidanju uvoza ruske nafte.

Od početka ruske specijalne vojne operacije na Ukrajinu 2022. godine, lideri Evropske unije su se, u Versajskoj deklaraciji, obavezali da što prije smanje i ukinu zavisnost od ruskih fosilnih goriva. Iako je uvoz ruske nafte pao na ispod tri odsto u 2025. godini, ruski gas je i dalje činio oko 13 odsto ukupnog uvoza EU prošle godine, u vrijednosti većoj od 15 milijardi evra godišnje, što, kako se navodi, predstavlja značajan rizik za trgovinu i energetsku bezbjednost Unije.

Ministri zemalja EU odobrili su zakon na sastanku u Briselu, iako su Slovačka i Mađarska glasale protiv. Mađarska je najavila da će slučaj iznijeti pred Evropski sud pravde. Zakon je usvojen zahvaljujući podršci velike većine članica, uprkos protivljenju zemalja koje i dalje u velikoj mjeri zavise od ruske energije i nastoje da održe bliske odnose sa Moskvom.

Prema usvojenom sporazumu, Evropska unija će zaustaviti uvoz ruskog tečnog prirodnog gasa do kraja 2026. godine, a gasa iz cjevovoda do 30. septembra 2027. godine, s mogućnošću da se taj rok pomjeri najkasnije do 1. novembra 2027. godine. Prije početka rata u Ukrajini, Rusija je isporučivala više od 40 odsto gasa koji je uvozila Evropska unija.