Muzika je stala, stradanje nije: Tri godine poslije 7. oktobra

Napad na festival Nova postao je simbol užasa 7. oktobra 2023. godine. Tri godine kasnije, iza tog jutra ostalo je ogromno stradanje izraelskog i palestinskog stanovništva, a Pojas Gaze pretvoren je u prostor nezapamćenog razaranja i humanitarne katastrofe.

Muzika je prekinuta pred kraj noći, kada su se iznad festivalskog prostora pojavile rakete. Organizatori Nove, festivala elektronske muzike nedaleko od kibuca Reim na jugu Izraela, zaustavili su program i pozvali posjetioce da krenu kućama. Bilo je jutro 7. oktobra 2023. godine. Na prostoru na kojem je nekoliko hiljada ljudi dočekivalo svitanje počinjala je borba za preživljavanje.

Put kojim su pokušavali da pobjegnu već je postajao zamka. Napadači su pucali na automobile, a ljudi napuštali vozila i trčali preko polja. Skrivali su se u žbunju i jarcima, zvali policiju i slali lokacije onima od kojih su očekivali pomoć. Prema rekonstrukciji izraelskog javnog servisa Kan, neki su iz skrovišta telefonirali roditeljima da se oproste.

Na festivalu i tokom bijega ubijene su stotine ljudi. Nova je postala jedno od najvećih stratišta napada koji su Hamas i druge palestinske naoružane grupe izveli na jug Izraela. U napadnutim naseljima, na putevima i vojnim položajima tog dana ubijeno je oko 1.200 ljudi, a 251 osoba odvedena je u Gazu kao talac.

Razmjere napada otvorile su i pitanje kako su izraelske bezbjednosne službe i vojska dopustile takav slom zaštite stanovništva. Tri godine kasnije, zahtjevi za odgovornošću i nezavisnom istragom i dalje prate obilježavanje godišnjice.

Za porodice ubijenih i otetih, međutim, posljedice tog jutra od početka su bile mnogo neposrednije od političkih pitanja: pronaći nestale, saznati ko je preživio i dočekati povratak zatočenih.

Izrael je odgovorio bombardovanjem Gaze, a potom i kopnenim operacijama. Već 9. oktobra tadašnji ministar odbrane Joav Galant najavio je potpunu opsadu, uključujući obustavu snabdijevanja električnom energijom i zabranu ulaska hrane i goriva. Rat je stanovništvu Gaze, uz neposrednu opasnost od napada, donio i borbu za osnovne uslove života.

Sedmi oktobar označio je početak ovog rata, ali izraelsko-palestinski sukob nije počeo tog jutra. Gaza je već godinama živjela pod blokadom. Nezavisna istražna komisija Ujedinjenih nacija navela je da je blokada koju Izrael sprovodi od 2007. godine prethodno teško narušila njenu ekonomiju i osnovna prava stanovništva. Taj kontekst važan je za razumijevanje života u Gazi prije rata; on ne opravdava ubistva civila i uzimanje talaca.

Ono što je uslijedilo promijenilo je i izgled i mogućnost života na toj teritoriji. Razaranje domova pratili su gubitak prihoda, raseljavanje i urušavanje usluga od kojih zavisi svakodnevica. Svjetska banka je još u februaru 2025, zajedno s Ujedinjenim nacijama i Evropskom unijom, procijenila potrebe za obnovom i oporavkom Gaze na oko 53 milijarde dolara. Tadašnja procjena obuhvatala je i između 41 i 47 miliona tona ruševina i otpada. Bila je to procjena napravljena prije završetka razaranja, a ne konačan račun rata.

Iza tih iznosa ostaje pitanje koje novac sam ne može riješiti: kako obnoviti zajednicu u kojoj su ljudi istovremeno izgubili porodice, kuće, posao i mjesta za koja su ih vezivale uspomene? Obnova zgrade ima projekat i cijenu. Povratak osjećaja sigurnosti nema takav rok.

Prema zdravstvenim vlastima u Gazi, čije podatke prenosi Rojters, do treće godišnjice rata ubijeno je više od 74.000 Palestinaca. Gotovo cjelokupno stanovništvo iskusilo je raseljavanje. Prekid vatre iz oktobra 2025. zaustavio je velike borbe, ali nije zaustavio sva ubijanja: iste vlasti navode najmanje 1.400 poginulih u izraelskim napadima tokom naredne godine.

Treća godišnjica u Izraelu prvi put je dočekana bez talaca koji su još u Gazi, nakon povratka preživjelih i posmrtnih ostataka otetih. Za oslobođene i njihove porodice time je završeno čekanje na povratak, ali oporavak od zatočeništva ostaje.

Na mjestu festivala Nova ostalo je sjećanje na ljude koji su posljednju noć proveli uz muziku. U Gazi su ostale porodice koje među ruševinama pokušavaju da ponovo uspostave svakodnevni život. Tri godine poslije, o posljedicama 7. oktobra govoriće se i kroz političke odluke, vojne propuste i odgovornost za zločine. Za preživjele, one se svakog dana mjere mnogo konkretnije: ko nedostaje, gd‌je će stanovati i mogu li njihova d‌jeca zaspati bez straha.