Sveti Sava školska slava, sjećanje na prvog srpskog prosvjetitelja i arhiepiskopa

Sveti Sava rođen je kao Rastko Nemanjić. Bio je raški plemić iz vladarske porodice Nemanjića, prvi srpski prosvjetitelj i arhiepiskop autokefalne srpske žičke arhiepiskopije, diplomata, zakonodavac, književnik i hodočasnik.

Jedna je od najznačajnijih ličnosti srpske istorije, utemeljivač Srpske pravoslavne crkve i prosvjetitelj.

Smatra se začetnikom srpske srednjovjekovne književnosti i zaštitnikom prosvjetnih ustanova.

Rođen je 1169. godine kao najmlađi sin srpskog župana Stefana Nemanje. Svjetovno ime mu je bilo Rastko.

Njegovi biografi Domentijan i Teodosije navode da je, kao najmlađi, u izvjesnom smislu bio mjezimac, kao i da je od ranih dana pokazivao preranu zrelost, sklonost duhovnim temama, knjizi, učenosti.

Imao je sedamnaest godina kada se pod utisakom razgovora sa ruskim monahom, koji je bio u posjeti dvoru Stefana Nemanje, zaputio na Svijetu Goru.

Tamo se ubrzo zamonašio u manastiru Sveti Pantelejmon.

Iz manastira Sveti Pantelejmon, Sava će preći u Vatoped, gdje je boravio više godina. Po svjedočenjima potonjih generacija, kao monah bio je oličenje podvižništva.

Vjeruje se da je presudno uticao na to da se Stefan Nemanja zamonaši 1196. godine, a Stefan Prvovenčanani pruzme presto.

Prilikom boravka u Carigradu, krajem 1197. godine, uspjelo mu je da od cara Aleksija izmoli dozvolu za obnovu opustelog manastira. Tako je negdje početkom 1198. započela gradnja, odnosno obnova Hilandariona, koji će postati središte Srba u monaškoj zajednici Svete Gore.

U Srbiji se 1202. godine dogodio prevrat, Vukan je zbacio brata preotevši vlast. Godinu dana potom, Stefan je zbacio Vukana.

Zavađenu braću Sveti Sava izmirio je nad grobom oca.

U Nikeji je 1219. od vizantijskog cara Teodora I Laskarisa i vaseljenskog patrijarha Manojla I Haritopula izdejstvovao autokefalnost srpske crkve i srpsku arhiepiskopiju.

Iza sebe je ostavio više pisanih djela. Najznačajnija su "Žitije Svetog Simeona", "Karejski tipik", "Hilandarski tipik" i "Studenički tipik", kao i "Zakonopravilo".

Umro je u Trnovu 25. januara 1236. godine, na povratku sa hodočašća u Jerusalim, poslije jedne diplomatske misije za bugarsku arhiepiskopiju. Prema zapisima iz tog vremena, glas o smrti Rastka Nemanjića stigao je u Srbiju 27. januara, pa se u SPC na taj dan služe liturgije.

Kralj Stefan Vladislav prenio je 1237. godine njegove mošti u Mileševu.

Savin kult je u narodu bio jak zbog čega je u vrijeme Banatskog ustanka, 1594. godine, veliki vezir Sinan-paša naredio je da se mošti Svetog Save odnesu iz manastira Mileševe i spale u Beogradu, na Vračaru.

Prvi pisani trag o školskoj proslavi Savindana je iz 1734. godine, kada je obilježen u Sremskim Karlovcima. Kao školska slava ustanovljen je 1840. godine, na prijedlog Atanasija Nikolića, rektora Liceja u Kragujevcu.

Poslije poluvekovne zabrane, 1990. godine ponovo se obilježava kao školska slava.

U mnogim krajevima ovaj praznik proslavlja se vrlo svečano, uz sedmodnevni post koji mu prethodi.

Mnoge zanatlije u Srbiji smatrale su Svetog Savu svojim zaštitnikom i uzimale njegov dan za esnafsku slavu. Uz to, i pastiri su ga smatrali svojim zaštitnikom, pa su mnogi običaji vezani za današnji praznik u vezi sa vukovima i stokom.

Vjeruje se i da sunčan dan na Svetog Savu donosi blagostanje i srećnu i rodnu godinu. Grmljavina na ovaj dan se, za razliku od sunca, smatra lošim znakom.

Još jedno vjerovanje kaže i da se pred ovaj dan stoka ne smije tjerati u šumu jer će inače sve postradati od vukova.

Uz to, danas ništa ne bi trebalo raditi oštricama i sječivom kako bi vukovima čeljusti ostale sklopljene. Vjerovanje nalaže i da žene danas ništa ne treba da boje u crveno kako vukovi ne bi poklali stoku.

Vjeruje se i da djeca na Savindan treba da nauče nešto novo, kako bi tokom godine napredovala i sticala nova znanja.

Ime Svetog Save nose mnogi toponimi. Brojne rijeke, izvori, brda i sela nose njegovo ime, poput Savina, Savinice, Savine vode, Savine grede, Savine stope, Savinog izvora, Savinog potoka, Savine strane, Savinog kuka i Savinog počivala.