Revizija otkrila kako je Banjaluka trošila novac: Milioni za čišćenje grada otišli na prevoz penzionera

Banjaluka posljednjih godina postaje sve više zapuštena, ulice se ne peru redovno, trava se rijetko kosi, a kontejneri su dotrajali i malobrojni. Sad je otkriveno zašto gradonačelnik Draško Stanivuković ignoriše sve češće i oštrije kritike javnosti. Novac za tu namjenu je potrošio za kupovinu naklonosti penzionera.

Banjaluka je sredstva za higijenu i održavanje zelenih površina trošila na kupovinu mjesečnih karata penzionerima, navodi portal Capita.

Naime, administracija kojom upravlja Draško Stanivuković je 2024. godine iz ovog programa potrošila čak 5,2 miliona maraka za karte, utvrdila je Glavna služba za reviziju javnog sektora Republike Srpske u reviziji učinka o trošenju sredstva iz programa komunalne potrošnje.

Nije Banjaluka usamljen slučaj. I druge lokalne zajednice u Republici Srpskoj nenamjenski su trošile novac namijenjen zajedničkoj komunalnoj potrošnji. Revizori su kao primjer naveli i Doboj, koji je 2025. godine iz programa zajedničke komunalne potrošnje izdvojio 1,4 miliona maraka za subvencionisanje preduzeća „Regionalna deponija Doboj“, koje upravlja deponijom Karađebovac.

Na ovu deponiju otpad dovozi i sedam lokalnih zajednica iz Federacije BiH, pa su građani Doboja praktično subvencionisali i cijenu odlaganja otpada iz tih opština.

Revizori su ocijenili da je takva praksa suprotna osnovnom načelu upravljanja otpadom „zagađivač plaća“.

U izvještaju se navodi da su se izdvajanja za druge namjene kroz program zajedničke komunalne potrošnje u Banjaluci i Doboju kretala oko 35 do 40 odsto ukupno planiranih sredstava.

Takva praksa, upozoravaju revizori, značajno uvećava vrijednost programa i stvara privid da gradovi izdvajaju više novca za komunalnu potrošnju nego što je to zaista slučaj.

Pored finansiranja aktivnosti koje ne pripadaju zajedničkoj komunalnoj potrošnji, revizori su utvrdili da gradovi nemaju pouzdane podatke o javnim zelenim površinama, niti jasne standarde na osnovu kojih bi planirali njihovo održavanje, ugovarali usluge i kontrolisali kvalitet obavljenih radova.

Koliko je sistem neuređen pokazuje i poređenje cijena koje gradovi plaćaju za iste komunalne usluge. Tako se cijena mašinskog košenja trave kreće od sedam feninga po kvadratnom metru u Doboju do 29 feninga u Bijeljini.

U Banjaluci je ugovorena cijena zavisila od broja košenja, pa se kretala od 13 feninga po kvadratu za devet do deset košenja, 16 feninga za šest do sedam košenja, te 23 feninga za tri do četiri košenja.

U Prijedoru je cijena 13, a u Tesliću devet feninga po kvadratnom metru.

Revizori navode da se cijene istovrsnih komunalnih usluga u pojedinim gradovima višestruko razlikuju, što je, između ostalog, posljedica nepostojanja standardizacije.

Upozoravaju da dva do deset puta veća cijena u jednom gradu ne znači da je usluga toliko puta kvalitetnije obavljena, već da naručilac može plaćati znatno više za standardnu uslugu. S druge strane, preniske cijene mogu dovesti do toga da izvođači štede na obimu radova, opremi i radnicima.

Plaćanje bez pouzdane kontrole

Problemi nisu ograničeni samo na planiranje i izvođenje radova.

Revizija je utvrdila da nadzor nad ugovorenim komunalnim uslugama ne pruža dovoljno garancija da su plaćeni radovi zaista izvršeni u ugovorenom obimu i kvalitetu.

U pojedinim slučajevima građevinski dnevnici i fakture ovjeravani su bez dokumentovane provjere stvarno izvedenih radova, dok su se obračuni zasnivali na evidencijama samih izvođača.

Neažurno i nepotpuno vođenje dnevnika, kao i izostanak kontrole u pojedinim gradovima, dodatno su umanjili pouzdanost podataka na osnovu kojih se vrši plaćanje.

„Prijem i plaćanje usluga uglavnom zasnivaju na evidenciji izvršenih aktivnosti, a ne na objektivno mjerljivim kriterijumima kvaliteta. Zbog toga postoji visok rizik da se plaćaju i neizvršene ili nekvalitetno obavljene usluge“, upozoravaju revizori.

Osnovni zaključak revizije je da organizovanje i provođenje zajedničke komunalne potrošnje u gradovima prate brojni rizici koji značajno umanjuju efikasnost planiranih aktivnosti.

Revizori su zato preporučili uspostavljanje jasnijih standarda, kvalitetnije planiranje, preciznije ugovaranje i efikasniji nadzor nad trošenjem javnog novca.

Šta sve spada u zajedničku komunalnu potrošnju?

Program zajedničke komunalne potrošnje je godišnji planski dokument kojim lokalna zajednica utvrđuje obim, vrstu i troškove komunalnih usluga od opšteg interesa za sve građane.

Finansira se iz budžeta jedinice lokalne samouprave, prvenstveno od prikupljene komunalne naknade, naknade za uređenje građevinskog zemljišta i drugih budžetskih prihoda.

Iz ovog programa finansiraju se komunalne aktivnosti koje služe javnom interesu i ne mogu se pojedinačno mjeriti niti direktno naplatiti krajnjim korisnicima kao što je održavanje javnih i zelenih površina, gradska higijena, javna rasvjeta, odvodnja oborinskih voda i slično.