Obilježavanje 34 godine od egzodusa i stradanja Srba iz Mostara i doline Neretve

Služenjem parastosa u Sabornoj crkvi Svete Trojice u Mostaru, koja je na današnji dan 1992. zapaljena i još nije do kraja obnovljena, počelo je obilježavanje 34 godine od egzodusa i stradanja Srba iz Mostara i dolini Neretve. Nakon parastosa planiran je obilazak mjesta stradanja na Buni u 11.00 časova, te paljenje svijeća i bacanje cvijeća u rijeku sa mosta na Buni gdje je 1992. godine u istom danu ubijeno 29 vojnika i civila.

Organizacija porodica zarobljenih i poginulih boraca i nestalih civila Nevesinje nastavlja obilježavanje Dana nestalih Istočne Hercegovine polaganjem cvijeća na Spomenik slobode u Nevesinju u 12.00 časova, zatim obilazak Spomen-sobe, te u 12.15 časova polaganje cvijeća na Spomen-kosturnicu u Nevesinju i obraćanje zvaničnika.

Danas se obilježavaju 34 godina od egzodusa srpskog naroda iz Mostara i doline Neretve kada je stradalo 431 lice, a više od 30.000 ljudi napustilo je svoje domove.

Sud u Prištini odredio pritvor do 30 dana petorici Srba koji su uhapšeni u nedjelju

Na današnji dan zapaljena je i Saborna crkva Svete trojice u Mostaru.

Jun 1992. godine trajno je urezan u sjećanje srpskog naroda iz doline Neretve kada je u nekoliko dana od Čapljine do Bradine protjerano više od 30.000 Srba, zapaljena i uništena većina imovine, a više stotina lica poginulo i nestalo.

Prilikom velike vojne akcije Hrvatske vojske, HVO-a i HOS-a, kojom je komandovao general Janko Bobetko, došlo je do egzodusa i velikog stradanja Srba u dolini Neretve.

Napadi su počeli 7. juna na Domanovićima, a 14. i 15. juna vodile su se borbe u gradskoj zoni Mostara. Petnaestog juna 1992. zapaljena je i Saborna crkva Svete trojce u Mostaru, tada najveća pravoslavna bogomolja na Balkanu.

Nakon toga zapaljeni su i svi pravoslavni hramovi u dolini Neretve. Već 18. juna, većina srpskog stanovništva Mostara protjerana je iz svog grada.

Požar u Mrkonjić Gradu

U junu je zapaljen i porušen manastir Žitomislić, Stara crkva Presvete Bogorodice. Nakon toga u Eparhiji zahumsko-hercegovačkoj i primorskoj oštećen je i devastiran najmanje 81 objekat Srpske pravoslavne crkve. Od ovoga broja njih 24 nalazila su se na području opštine Mostar.

Prema podacima Republičkog centra za istraživanje rata, na području opštine Mostar smrtno je stradalo 526 lica srpske nacionalnosti i to 380 vojnika i 146 civila.

Riječ je o 470 muškaraca i 56 žena. Pored navedenih lica, najmanje devet civila i 49 vojnika iz Mostara smrtno su stradali izvan teritorije opštine Mostar. To ukupnu brojku stradalih povećava na 584 lica.

Prema preliminarnim rezultatima istraživanja, na teritoriji Mostara postojalo je deset logora i mjesta zatočenja za Srbe. Srbi iz Mostara odvođeni su i u logore u drugim opštinama te je evidentirano da su mostarski Srbi zatvarani u najmanje 28 logora i mjesta zatočenja. Ovi podaci ne obuhvataju mjesta zatočenja koja su se nalazila u privatnim objektima, gdje su Srbi zatvarani pojedinačno ili u manjim grupama.

Najzloglasnija mučilišta bila su nekadašnja vojna ambulanta, sjedište HOS-a, zatvor "Ćelovina" u Mostaru, ali i logor "Dretelj" u Čapljini, logor u Ljubuškom, te zloglasni logor "Lora" u Splitu.

Prema do sada obrađenim podacima, tokom rata u velikim razmjenama između zaraćenih strana evidentirano je najmanje 843 zarobljenih osoba srpske nacionalnosti iz Mostara i drugih mjesta u dolini Neretve.

Kada su u pitanju sudski procesi za zločine nad Srbima u Mostaru, pred Sudom BiH vođena su dva procesa za zločine u logoru "Dretelj". U ovim procesima pravosnažno je osuđeno šest lica. Ostali postupci vodili su se ili se trenutno vode za zločine nad Srbima u dolini Neretve i odnose se uglavnom na zločine počinjene na području opštine Konjic.

Osim uništavanja materijalnih tragova kulture, identiteta i spomeničke baštine, srpski narod pretrpio je i veliku materijalnu štetu, s obzirom na to da je najveći broj objekata koji se nalazio u privatnom vlasništvu bio zapaljen, opljačkan, oštećen ili uzurpiran. Ukupna materijalna šteta nikada nije s preciznošću utvrđena.