Mask je predstavio budućnost: Novi Tesla leti i izvodi salto

Američka kompanija Tesla predstavila je novu generaciju sportskog električnog automobila Roudster (Roadster), koji bi mogao potpuno da promijeni dosadašnje predstave o mogućnostima automobilske industrije. Osim nevjerovatnog ubrzanja, novi model koristi raketnu tehnologiju kompanije Spejs eks (SpaceX), zahvaljujući kojoj može da se odvoji od tla, izvodi okrete u vazduhu i kontrolisano sleti.

Gotovo devet godina nakon prvog predstavljanja, Tesla je 15. oktobra u Teksasu pokazala šta je sve u stanju da uradi novi Roudster, a demonstracija je izgledala kao scena iz naučnofantastičnog filma.

Automobil se kretao po posebno konstruisanoj rampi, vozio gotovo naglavačke, izvodio okrete u vazduhu i preskakao druga vozila, nakon čega se kontrolisano vraćao na točkove.

Posebnu pažnju privukao je test ubrzanja. Prema rezultatu prikazanom tokom prezentacije, Roudster je od nule do 60 milja na sat, odnosno približno 97 kilometara na čas, ubrzao za samo 0,81 sekundu.

Ipak, najzanimljiviji dio priče nije klasični električni pogon, već tehnologija koja je do sada uglavnom bila rezervisana za svemirske letjelice.

Raketna tehnologija sakrivena u automobilu

Za razvoj novog Roudstera Teslini inženjeri sarađivali su sa stručnjacima kompanije Spejs eks, koja se bavi razvojem raketa i svemirske tehnologije, a koju, kao i Teslu, predvodi Ilon Mask.

Na zadnjem dijelu automobila nalaze se četiri metalne mlaznice koje podsjećaju na izduvne cijevi sportskih automobila. Međutim, njihova funkcija je potpuno drugačija.

Umjesto izduvnih gasova, kroz njih velikom brzinom izlazi komprimovani gas, prvenstveno azot, stvarajući dodatnu silu potiska koja omogućava ekstremno ubrzanje.

Gas se skladišti u velikom sferičnom rezervoaru, smještenom iza prednjih sjedišta. Riječ je o posudi pod visokim pritiskom ojačanoj kompozitnim materijalima (Composite Overwrapped Pressure Vessel – COPV).

Rezervoar ima kapacitet od približno 200 litara, a pritisak u njemu može dostići čak 10.000 funti po kvadratnom inču, odnosno oko 690 bara.

Da bi izdržao takvo opterećenje, rezervoar je ojačan ugljeničnim vlaknima, koja omogućavaju izuzetnu čvrstoću uz relativno malu masu.

Slična tehnologija već decenijama se koristi u svemirskoj industriji, uključujući NASIN program spejs-šatlova.

Spejs eks je ove godine dogovorio i kupovinu kompanije Heksagon mastervorks (Hexagon Masterworks), specijalizovane za proizvodnju ovakvih rezervoara.

Kako funkcioniše sistem potiska?

Iz rezervoara pod visokim pritiskom gas prolazi kroz cijevi do četiri zadnje mlaznice, iz kojih izlazi nadzvučnom brzinom.

One funkcionišu kao potisnici na hladni gas (Cold Gas Thrusters – CGT), odnosno proizvode potisak oslobađanjem komprimovanog gasa, bez sagorijevanja klasičnog raketnog goriva.

Potpredsjednik Teslinog odjeljenja za inženjering vozila Lars Moravi objasnio je da je jedan od najvažnijih uslova za stabilnost automobila ravnomjerna raspodjela gasa.

Zbog toga cijevi i ventili moraju biti pažljivo usklađeni, jer bi nejednak pritisak na lijevoj i desnoj strani mogao izazvati neželjeno skretanje vozila.

Sistem koristi snažne ventile i pokretačke mehanizme, od kojih su pojedini zasnovani na tehnologiji razvijenoj za Teslinog humanoidnog robota Optimus.

Zbog potrebe da konstrukcija bude istovremeno lagana i otporna na ogromne pritiske, mlaznice i duge cijevi izrađene su od titanijuma, dok se u pojedinim dijelovima sistema koristi inkonel, legura nikla i hroma otporna na velika opterećenja.

Kako automobil uspijeva da poleti?

Za razliku od klasičnih električnih automobila, koji se oslanjaju isključivo na snagu motora i prianjanje guma, Roudster koristi kombinaciju električnog pogona, aktivne aerodinamike i dodatnog potiska.

Ispod vozila nalazi se sistem snažnih ventilatora koji stvaraju podpritisak i praktično priljubljuju automobil uz podlogu.

Takav sistem može stvoriti silu koja odgovara opterećenju većem od dva puta Zemljine gravitacije, što omogućava izuzetno prianjanje čak i pri malim brzinama.

Upravo zahvaljujući tom rješenju Roudster je tokom demonstracije mogao da se kreće i po naopako postavljenoj rampi.

Kada je riječ o odvajanju od tla, glavnu ulogu preuzimaju dodatne mlaznice.

Najradikalnija verzija Roudstera ima ukupno deset potisnika i rezervoare sa oko 600 litara komprimovanog gasa.

Četiri dodatne mlaznice postavljene su u blizini točkova i usmjerene prema tlu, čime stvaraju vertikalni potisak potreban za podizanje automobila. Još dvije, smještene na prednjem dijelu vozila, omogućavaju kontrolu bočnih pokreta i okretanje u vazduhu.

Takva kombinacija omogućila je prototipu da tokom prezentacije izvede skokove, okrete i kontrolisana slijetanja.

Ipak, važno je naglasiti da kratkotrajno odvajanje od tla nije isto što i kontinuirani let aviona. Roudster je pokazao sposobnost izvođenja vazdušnih manevara, ali ne i mogućnost dugotrajnog letenja.

Ubrzanje koje pomjera granice

Jedan od glavnih ciljeva Teslinih inženjera bio je da savladaju ograničenja koja klasičnim sportskim automobilima nameće prianjanje guma.

Čak i najsnažniji električni i benzinski hiperautomobili ne mogu neograničeno povećavati ubrzanje, jer se pogonska sila prenosi na asfalt preko točkova.

Roudster taj problem rješava dodatnim potiskom koji ne zavisi od kontakta guma sa podlogom.

Njegov električni pogon zasnovan je na dva snažna motora na zadnjoj osovini, razvijena na osnovu tehnologije koja je korišćena u Teslinoj verziji Plejd (Plaid).

Prema predstavljenim tehničkim podacima, pogon razvija više od jednog megavata snage, odnosno preko 1.300 konjskih snaga, dok se za najsnažnije konfiguracije pominju i veće vrijednosti.

Automobil koristi i baterijske ćelije tipa 4680 sa poboljšanim sistemom hlađenja. U tehničkim opisima pominje se kapacitet veći od 100 kilovat-časova, ali konačna specifikacija baterije još nije potvrđena.

Kombinacija snažnih elektromotora, sistema ventilatora i raketnih potisnika omogućila je Tesli da tokom prezentacije prikaže ubrzanje do 97 kilometara na čas za 0,81 sekundu.

Za razliku od klasičnog pogona, gasne mlaznice mogu stvoriti dodatnu silu koja automobil potiskuje naprijed nezavisno od rada točkova.

Ipak, stvarne mogućnosti ovog sistema u svakodnevnim uslovima tek treba da budu potvrđene nezavisnim ispitivanjima.

Tri verzije, a najekstremnija ima samo jedno sjedište

Tesla planira da novi Roudster ponudi u tri različite konfiguracije.

Osnovna verzija Performans (Performance) biće namijenjena klasičnoj vožnji i koristiće električni pogon, aktivnu aerodinamiku i sistem ventilatora za povećanje prianjanja.

Snažnija verzija Trast (Thrust) dobiće četiri zadnje mlaznice sa komprimovanim gasom, namijenjene postizanju ekstremnog ubrzanja.

Najradikalniji model Roket (Rocket) imaće deset mlaznica i sistem koji omogućava vazdušne manevre.

Zbog velikog rezervoara i dodatne opreme, ova verzija imaće samo jedno sjedište, a biće dostupna isključivo odabranim kupcima, na osnovu pozivnice.

Tesla je već otvorila rezervacije. Za verziju Performans potrebno je uplatiti depozit od 50.000 dolara, dok depozit za Trast iznosi čak 250.000 dolara.

To, međutim, nisu konačne prodajne cijene, koje kompanija još nije objavila.

Može li se ovakvim automobilom zaista voziti?

Iako je prezentacija pokazala impresivne mogućnosti, ostaje pitanje koliko je tehnologija primjenjiva u stvarnom saobraćaju.

Jedan od izazova predstavlja skladištenje i ponovno punjenje komprimovanog gasa.

Mask je tokom predstavljanja najavio da bi automobil mogao samostalno da prikuplja i komprimuje vazduh, čime bi se izbjegla potreba za nabavkom posebnog raketnog goriva.

To bi u teoriji omogućilo ponovno korišćenje potisnika bez odlaska kod specijalizovanih dobavljača industrijskih gasova.

Međutim, ostaje da se vidi koliko će vremena biti potrebno za punjenje rezervoara i koliko često će vozač moći da koristi ovakve mogućnosti.

Osim tehničkih ograničenja, otvaraju se i pitanja bezbjednosti, zakonske regulative i mogućnosti registracije vozila sa sistemom koji mu omogućava odvajanje od tla.

Posebno je neizvjesno da li će najekstremnija verzija uopšte moći legalno da se koristi na javnim putevima.

Kada stiže u prodaju?

Prema najavama Ilona Maska, proizvodnja novog Roudstera trebalo bi da počne 2028. godine, iako je model prvobitno predstavljen još 2017, uz tadašnje planove da isporuke počnu 2020. godine.

Kompanija navodi da bi novi automobil trebalo da dostiže brzinu veću od 370 kilometara na čas i da sa jednim punjenjem baterije može preći više od 480 kilometara.

Međutim, najavljeni podaci još ne predstavljaju rezultate nezavisnih testova serijskog modela.

Tesla je demonstracijom svakako pokazala da se tehnologija razvijena za svemirske programe može primijeniti i u automobilskoj industriji.

Da li će Roudster postati prvi serijski sportski automobil koji može kontrolisano da se odvaja od tla ili će njegove najneobičnije mogućnosti ostati rezervisane za specijalne demonstracije, moglo bi biti jasnije tek sa početkom proizvodnje.